Fundusze unijne dla oświaty

W ostatnich latach sytuacja w polskiej oświacie uległa znacznej zmianie. Wpływ na to miały zarówno reformy wprowadzane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej, jak również fakt wstąpienia naszego kraju do Unii Europejskiej.
Środki finansowe pochodzące z Unii Europejskiej są niezmiennie ogromną szansą na rozwój polskiej oświaty. W okresie finansowym 2007-2013 Polska otrzymuje najwięcej funduszy strukturalnych w całej Europie. Przeznaczane są one m.in. na projekty, które mają na celu podnoszenie jakości kształcenia i niwelowanie problemów pojawiających się w polskich szkołach. Aby jak najlepiej wykorzystać te fundusze, konieczna jest świadomość przyczyn powstawania problemów, myślenie projektowe zakłada bowiem, że: Nie ma problemu – nie ma projektu.
O jakich problemach mowa? Poniżej przedstawiamy najważniejsze z nich.

Dysproporcje w dostępie do usług edukacyjnych

Problem ten występuje głównie na obszarach wiejskich i  w małych miastach. Szczególną siłę przybierają na poziomie ponadgimnazjalnym. Uczniowie mają tu ograniczony wybór szkoły ze względu na brak zorganizowanego dojazdu. Na ogół ze względów finansowych wybierają oni (i ich rodzice) szkołę położoną najbliżej miejsca zamieszkania; nie kierują się swoimi ambicjami, zainteresowaniami czy perspektywami na rynku pracy.
Innymi barierami, ograniczającymi dostęp do kształcenia, są niepełnosprawność i sytuacja finansowa rodziny oraz gorsze warunki do korzystania ze specjalistycznych zajęć korekcyjno-kompensacyjnych czy też socjoterapeutycznych.
Szczególnego znaczenie nabiera w tym kontekście dostosowywanie budynków szkolnych do potrzeb niepełnosprawnych oraz zakupy sprzętu niezbędnego do pracy z uczniami o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

Dysproporcje w dostępie do zajęć pozalekcyjnych

Głównym powodem dysproporcji w tym obszarze jest brak środków pochodzących z budżetu zarówno na zapewnienie zajęć pozalekcyjnych, jak i dowozu dzieci do szkół. Tymczasem zajęcia pozalekcyjne mogą mieć ogromny wpływ na rozwój uczniów:
Oprócz tradycyjnych lekcji szkoły mogą zaoferować uczniom zajęcia warsztatowe, laboratoryjne, świetlicowe, wycieczki, zajęcia w zakładach pracy itp. Koła zainteresowań, działalność samorządu szkolnego, wszelkie inicjatywy szkoły na rzecz środowiska uczniowskiego i lokalnego, to stwarzanie uczniom szansy na wykorzystanie swojej wiedzy, reagowanie na zmiany w otoczeniu oraz pole do kreowania i sprawdzania różnych pomysłów i innowacji. (…) Nie sposób przecenić roli, jaką w kształtowaniu kreatywności uczniów może odegrać działalność pozalekcyjna szkoły. (A. Andrzejczak, Kreatywność i przedsiębiorczość a działalność pozalekcyjna szkół).

Niewystarczające wsparcie uczniów zdolnych

Polska szkoła niewystarczająco wspiera uczniów uzdolnionych. Cechuje ją małe zróżnicowanie oferty w ramach systemu, szkoły i klasy, co ogranicza możliwość dopasowania sposobu i programu uczenia do potrzeb i talentów ucznia.
Szczególnie ważne jest, aby szczególnie wspierać uzdolnienia uczniów związane z dziedziną nauk przyrodniczych i matematycznych.

Słabe powiązanie programów kształcenia z rynkiem pracy

Mankamenty, jakie możemy dostrzec w tym obszarze, to m.in.  częste pomijanie w ramach lokalnych polityk oświatowych aspektu dostosowania struktury edukacji do wymogów i prognoz rynku pracy; słaby system doradztwa edukacyjno-zawodowego, umożliwiającego wybór zawodu zgodnie z predyspozycjami ucznia; niewielka powszechność współpracy pracodawców ze szkołami.

Niewystarczający stopień wykorzystania ICT w procesie dydaktycznym

Dzięki EFS wiele szkół w ostatnich latach zyskało sprzęt komputerowy i oprogramowanie. Problemem jednak jest niewystarczająco efektywne wykorzystywanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w procesie dydaktycznym przez nauczycieli innych przedmiotów niż informatyka.
Przyczynami tego zjawiska jest przede wszystkim ograniczony dostęp do pracowni komputerowych, braku odpowiedniej wiedzy metodycznej, brak odpowiednich materiałów multimedialnych czy scenariuszy lekcji.

Kompetencje kluczowe

Zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady z 18 grudnia 2006 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie definiują 8 kompetencji kluczowych, które powinien posiąść każdy obywatel Europy, aby odnieść sukces w gospodarce i społeczeństwie opartym na wiedzy. Są one niezbędne do samorealizacji i rozwoju osobistego, do bycia aktywnym obywatelem oraz do pełnej integracji społecznej i zatrudnienia.
 

Kompetencje kluczowe:

• umiejętności uczenia się
• porozumiewanie się w języku ojczystym
• porozumiewanie się w językach obcych
• kompetencje matematyczne oraz podstawowe kompetencje naukowo-techniczne
• kompetencje informatyczne
• kompetencje społeczne i obywatelskie
• inicjatywność i przedsiębiorczość
• świadomość i ekspresja kulturalna

(Oprac. na podst. M. Jas, K. Łysak, Fundusze unijne dla oświaty. Jak budować programy rozwojowe szkół, by edukacja była skuteczna, przyjazna i nowoczesna, Warszawa 2009)